Dur! Yapma!

Ebeveynleri en çok endişelendiren hususlardan biri küçük bir çocuğu disiplin altına almanın güçlükleridir. Hepimiz çocuklarımızın iyi davranışlara sahip olmasını isteriz, fakat bunu çocuğun yaratıcılığını baskıl altına almadan veya kendine olan güvenine zarar vermeden gerçekleştirmek zordur.

Öğretme ve öğrenme

"Disiplin" "öğretmek" kökünden gelmektedir, "cezalandırma"dan değil. Amacımız çocuklara düzgün şekilde davranmalarını, kendilerini nasıl kontrol altında tutacaklarını ve diğerlerine nasıl saygı göstermeleri gerektiğini öğretmek olmalıdır. Öğretilen mesaj ne kadar basit ve net olursa çocuğun öğrenmesi o kadar kolay olur.

Sevginin sınırları

Aslında çocuklar, bilinenin aksine, tutarlılık ve sevgiyle yaklaşılırlarsa disiplin altına alınmaktan hoşlanırlar. Kuralların neler olduğunu ve uyulmadığı zaman ne olacağını bilmek çocuğun güvende hissetmesini sağlar. Disiplin, sevgiden sonra çocuğunuza verebileceğiniz en değerli hediyedir.

Onaylanma önemlidir

Çocukların çoğu ebeveynlerinin yapmalarını istediği şeyleri yaparlar. Bir ebeveynin sevgisi ve ilgisi dünyadaki en kuvvetli motive edicidir ve çocuklar bunları elde etmek için çok çalışacaktır. Ebeveynler çocuklarına çok az ilgi gösterdiğinde, istenmeyen davranışlar üzerinde durduklarında veya çocuklarının onları memnun etmek için yaptığı iyi şeyleri fark etmediklerinde problemler çıkmaktadır. Ebeveyn olumlu şeye tekrar odaklanırsa ve yaramazlığı bilerek görmezden gelirse disiplin sorunu kaybolmaktadır. Yiyecek bir şeyler veya özel bir aktivite gibi ödüller davranışını şekillendirmeye yardımcı olabilir. Fakat hiçbir şey ebeveynin onayı ve çocuğun insanların ondan istediklerini yapması hissi kadar kuvvetli değildir. Bu ödüller büyük olanlardır: çocuğun kendisiyle gurur duymasına ve hayatın sunduğu bir sonraki mücadeleye hazır olmasını sağlarlar.

Disiplin altına almak işe yaramadığında

Bazen ebeveynler çocuğun gelişimsel seviyesi ve/veya şartlara göre çocuktan çok fazla şey beklerler. Ebeveynin talimatları çok geneldir. "İyi davran" veya "İyi çocuk ol" gibi isteklerin 10 yaşın altındaki bir çocuk için çok fazla anlamı yoktur. Çocuğun ne yapmasını istediğiniz hakkında daha net olun. Ona "Bağırmayı bırakmasını" veya "Cengiz'in oyuncağını geri vermesini" söyleyin.

Görev çocuk için çok büyüktür. Pek az küçük çocuk "Odanı topla"yı anlayabilir. Çocuklar "Oyuncaklarını topla" veya "Kıyafetlerini kirli sepetine koy"a daha iyi yanıt vermektedir. Başarılı şekilde tamamlanan pek çok küçük görev çocuğu bir sonraki için teşvik etmektedir.

Çocuk davranışı ile bir ödül veya sonuç arasındaki bağlantıyı kaybeder. Eğer sonuç davranıştan uzun zaman sonra ortaya çıkıyorsa çocuk gerçekte hiçbir şey öğrenmez. Örneğin, 3 yaşındaki bir çocuğu hafta boyunca göstermiş olduğu iyi davranışlardan ötürü hafta sonunda ödüllendirmenin bir anlamı yoktur, çünkü hafızası ve zaman anlayışı bunun ne anlama geldiğini anlayacak kadar olgunlaşmamıştır. Çocuk ne kadar küçükse aradaki zamanın o kadar kısa olması gerekir. Anında ödül verin, mesela bunu çocuğunuzu överek yapın: "Ayça'ya bebeğini geri vermen çok iyi oldu".

Çocuktan çok fazla şey beklenmektedir. Küçük çocuklar "hayır" kelimesinin yapmakta oldukları şeyi bırakmaları anlamına geldiğini bilirler, fakat bunun yerine yapacak başka bir şey düşünemezler. Örneğin, çocuğunuzu video cihazından uzaklaştıracak başka bir aktivite vermezseniz, video kaydedicinin üzerindeki düğmeler çok cezbedici kalmaya devam edecektir.

Çok fazla "hayır''. Eğer çocuğun dünyası sadece bir yasaklamalar deniziyse, o zaman bunlara dikkat etmeyi bırakacaktır. Ebeveynler sorunları öncelik sırasına koymalı ve her seferinde biri veya birkaçı üzerinde durmalıdır. Yaşamını tehdit eden, ciddi yaralanmaya veya büyük bir mal kaybına neden olan davranışlarla başlayın. Yemek hakkındaki savaşlar asla kazanılmaz ve kıyafetler hakkında olanlar çoğu zaman çabaya değmez.

Çocuk yorulmuştur. Çocuğunuz yorgun, aç, üzgün veya stresli olduğunda disiplin altına almaya çalışmayın. Eğer çocuğu bu durumdan uzaklaştırırsanız daha başarılı olursunuz, neye ihtiyacı varsa almasına izin verin (kısa bir uyku, atıştırmalık bir şey, içten bir sarılma) ve sonra tekrar deneyin.

Ebeveyn tükenmiştir. Çocuğunuzdan daha sinirli olursanız ona değerli olan herhangi bir şeyi öğretemeyebilirsiniz. Kendinize bir mola verin. Çocuğunuzun davranışlarına karşı kontrolünüzü kaybettiğinizi hissederseniz dikkatli olun. Hem siz hem de o aşırı tepki göstermenizden korkacaktır. Ve muhtemelen böyle durumlarda söylediğiniz ve yaptığınız şeyden pişman olacaksınız.

Çocuklarda disiplini sağlamak için sunulan soru ve cevaplar:

Q: 18 aylık ikiz erkek çocuklarımız var. Hiçbiri dişlerini fırçalamamıza izin vermiyor. Daha büyük olanın dişleri çürümeye başladı bile. Ne yapmalıyız?

A: Kontrol üzerine yapılan mücadeleler ikinci yılda sıklıkla görülür ve normaldir. Sizin yaşadığınız durum da ''kontrol'' için olan bir mücadeleye benziyor. Oğlunuzun gelişmekte olan bağımsızlık hissini desteklemek önemli bir husustur. Fakat sağlıkla ilgili hususlarda daha sıkı olmak gerekebilir. Eğer diş fırçalama konusunda hem sıkı hem de tutarlı olursanız, ve bu konuda tartışmaya girmezseniz çocuklarınız bu önemli rutine alışacaklardır. Onların fırçaya bir parça diş macunu sıkmasını veya kullandıkları diş fırçasının rengini kendilerinin seçmesini sağlayarak onları bu işlemin bir parçası haline getirin, fakat bu esnada hiçbir şekilde fırçalama konusunda bir seçenekleri olduğunu ima etmeyin. Bu konu ne kadar az tartışılırsa o kadar iyidir. Bu konuda taviz vermeyin. Çocuklar güvenebilecekleri limitler konduğunu bildikleri zaman kendilerini daha güvende hissederler. Tam tersi ise, kuralların değiştiği, bunların tartışılabilir olduğunu anladıkları veya bulundukları durumda çok fazla güce sahip olduklarını hissettikleri zamanlardır. Böyle zamanlarda kendilerini huzursuz ve tedirgin hissederler.

Q: 3 yaşındaki oğlum araba koltuğunda oturmak istemiyor. Bir şekilde her zaman çıkmayı başarıyor. Her sabah kreşe gitmemiz ve benim de işe yetişmem gerektiği zaman büyük bir kavga oluyor. Bu iş beni delirtecek! Lütfen bana yardım edin.

A: Araba emniyeti hiç bir şekilde taviz verilmeyecek konulardan bir tanesi ve bu konuda çok fazla tartışma olmaması lazım. Koltuğunun içinde oturması lazım o nedenle çok rahatsız olmadan olabildiğince koltuğun emniyet kemerlerini sıkıştırın. Bazı çocuklar dokunmaya karşı hassas olurlar ve bunların emniyet kemerlerini mesela velur ile kaplarsanız daha iyi hissedebilirler. Bu arada koltuğun dik durumda olduğundan ve çocuğunuzun dışarıyı görebildiğinden emin olun ve güneşin gözlerine girmemesini sağlayın; eğer bu problem oluyorsa o pencere için bir güneşlik alın. Onun için sadece arabaya mahsus olan bir teşvik sağlamaya çalışın mesela bir kaset çalar veya elektronik bir oyun. Bunu ön gözde tutun ve dışarı ancak çocuğunuz yerinde oturuyor ve sesini çıkartmıyorsa çıkarın. Ne zaman koltuğundan çıkarsa arabayı durdurun, bu ilk seferinde 100 kere de olabilir. Böyle durumlarda çok az konuşma ve hızlı bir şekilde onu araba koltuğunun içine tekrardan yerleştirme işlemi söz konusu olmalıdır. Eğer siz bu konuda sıkı ve tutarlı iseniz sonunda öğrenecektir. Sabahleyin bu işe biraz daha fazla zaman ayırın ve bu yeni uygulamaya başladığınızda gevşemiş ve rahat olduğunuzdan emin olun. Durumu kendisine bir gün önceden çok az bir tartışma olacak şekilde açıklayın. Bunun diğer zor olan tarafı ise, belki her ikinizin de sabahları birbirinden ayrılmakta zorlanıyor olmasıdır. bu düzenli şekilde oluşan mücadele belki de her ikinizin de gün için ayrılmaktan dolayı duyduğu üzüntüden kaynaklanmaktadır. Bu araba koltuğu meselesi ile negatif de olsa, sizden yoğun ilgi alacağını ve ayrılmayı biraz daha uzatacağını biliyor olabilir. Her gün biraz daha fazla zaman ayırmaya çalışın ve arabada kavga etmek yerine her ikinizin de hoşlanacağı kısa bir ayrılık öncesi alışkanlık geliştirin. Günün sonundaki buluşmanızı özel bir hale getirin. Akşam yemeğini ve ev işlerini çocuğunuz ile bağınızı tekrardan kurana kadar erteleyin.

Q: 19 aylık kızım yüzüme vurmaya ve ona istediği bir şeyi vermediğimde bana "hayır" demeye başladı. Bu onun yaşındaki bir çocuk için normal bir şey midir?

A: Yeni yürümeye başlayan pek çok çocuğun ümitleri boşa çıktığında kötü davranıyor olmasına rağmen, bu onun davranışını görmezden gelmenizi gerektirmez. Ona "Vurmak yok!" deyin. Ona geri vurmak sadece işi daha da kötüleştirecektir. Kızgın olduğu için veya ebeveyn olarak sizin yanlış bir şey yaptığınızda vurmadığını, fakat bunalmış hissettiği için vurduğunu hatırlayın. Sakin olun. Bu, kızınızın tekrar kontrolünü kazanmasına imkan verecektir. Bu yaştaki, kontrolünü kaybeden bazı çocuklarda kimseye vurmaması için birkaç saniyeliğine kollarınızla onu sarmalamak faydalı olacaktır. Çok kızgın olduğunu gördüğünüzde dikkatini dağıtmanız da faydalı olabilir. Kızınız büyüdükçe kuvvetli duygularla mücadele ederken daha fazla kontrollü olacaktır.

Q: 28 aylık çocuğumuzu giydirmeyi kolaylaştırmak için ne yapabiliriz?

A: Bir kere unutmayın ki bu dönemde sizin yaptığınız herhangi bir şeye karşı gelmek onun gösterdiği en önemli yanıttır. Negatif olmak şu anda onun en önemli vazifesidir - bu onun daha bağımsız olmak için verdiği mücadelenin bir parçasıdır. Fakat bu dönemde çocuklar için yapı ve rutin ve ayrıca disiplin önemlidir. Bunlar olmadan korkmuş görünürler veya hepimizin zaman zaman düşündüğü ve "şımarık" olarak adlandırdığı görünüme bürünürler (yani bir limit arayışına girerler). Bütün bunlar size sizin yetişkin olduğunuzu ve onun için gerekli olan yapıyı gün boyu sizin korumanız gerektiğini size hatırlatmak için yapılmaktadır. O bu yapıyı herhangi bir itirazda bulunmadan sakin bir şekilde kabul edebilir veya itirazlarını yapar. Siz onu giydirmeye çalıştığınızda ne yapacağını biliyoruz. Siz bütün protestolara rağmen bu işi halletmelisiniz. Dikkatli bir şekilde mücadele vereceğiniz hususları seçin. Daha önemsiz olan hususlar için ise bunları göz ardı etmek en iyi yöntemdir. Onu ayakta iken giydirmek daha kolay olabilir. Karmaşık olmayan kıyafetleri seçin ve kendi kendine giyinmesi için sizden yardım istemesini mümkün kılın. Ona çoraplarını deneyip giyebilmesi için uzatın. Çok fazla seçenek vermeyin - iki tane kıyafet seçin ve belki de bir pantolon ve iki t-shirt ve hangisini giymek istediğini kendisine sorun ve daha sonra şöyle ilave edin "Mavi pantolonların ile birlikte kırmızı t-shirt'ü mü yoksa beyaz olanı mı giymek istersin?" Eğer bu işe yaramıyorsa o zaman siz onu hazırlarken ona aklını başka yere çekecek bir şeyler verin. Sakin olun ve bir iş yapıyormuş gibi davranın ; siz ne kadar daha az kızar üzülürseniz o protestolarının karşılığını o kadar daha az almış olur. Bitirdiğiniz zaman ona sarılın ve şu tür bir şey deyin "Giyinmeyi bu kadar sevmediğin için üzgünüm fakat ikimizde biliyoruz ki bunu yapmamız lazım." Bu yaşta protestolar normal ve sağlıklıdır ve bunların cezalandırılmalarına gerek yoktur. Ayrıca bunlara cevap vermenize de gerek yoktur. Kızgınlık nöbetleri ile soğukkanlı bir şekilde uğraşmak çocuğa bu tür davranış biçimi ile bir yere varamayacağını öğretecektir.

Q: Benim 18 aylık oğlum sık sık diğer çocuklara vurmaya başladı. Gerçekten acıtacak kadar hızlı vurmuyor ve bu esasında onun benden negatif ilgi almasının bir yolu. Bunu nasıl ele alacağımı bilmiyorum. Toplum içindeyken bir yabancıya vurduğu zaman ne yapmam lazım. Daha büyük bir çocuğum daha var ve bu durumu olduğu gibi bırakamam çünkü o zamanda 2 1/2 yaşındakine haksızlık oluyor. Lütfen bana yardım edin çünkü hakikaten ne yapacağımı bilemiyorum.

A: Durumunuz hakikaten de çok can sıkıcı duruyor, fakat yine de bu sıklıkla görülen bir sorundur çünkü 18 aylık çocukların çoğunluğu duygularını fiziksel olarak ifade ederler. Doğru olarak tahmin ettiğiniz gibi, o aynı zamanda sizin ilginizin de kendisine yönelmesini istemektedir (ve muhtemelen bunu "negatif" ilgi olarak görmüyordur). Onun yaşındaki çocuklar çok bencilce düşünürler - her şey onların yüzünden olmaktadır, bir kişiyi veya şeyi ancak kendi açılarından düşünebilirler. Bu bencilikten çok, onların dünyaya bakış yollarının kısıtlı olmasıdır. Sizinle vurmadan bir iletişime geçmeye çalıştığı zaman özellikle ona dikkat ettiğinizi belli edin. Kabul edilebilir davranış biçimi için verilen pozitif ödül kötü davranış biçiminin negatif sonuçlarından daha öğreticidir. Onun uykuya hazır olduğunu veya sakin bir şekilde davranamayacak kadar aç olduğunu bildiğiniz zamanlar çocuğunuzu sosyal ortamlara sokmayın. Ve her gün onunla yalnız olarak oynayabileceğiniz ve tüm ilginizi verebileceğiniz belli bir zamanı çocuğunuza ayırın. Ona, birine karşı pozitif duygular göstereceği zaman insanlara nasıl nazikçe dokunması gerektiğini gösterin. Ve sabredin. Yakın zamanda çok daha kolay ve etkin iletişimde bulunmasına yardım edecek dil becerilerini geliştirecektir. Kendi kendinize eğer kötü davranış biçiminden vazgeçirmek istiyorsanız bunu göz ardı etmenin, büyük bir olay yaratmaktan daha iyi olduğunu sık sık tekrarlayın. Ayrıca iyi davranış biçimini bir kucaklama ve övgü ile ödüllendirmek de çok etkilidir.

Q: Oğlum 14 aylık ve istediği yapılmadığı zaman çok kötü kızgınlık nöbetine giriyor, kendisini yere atıyor veya yakınında ne varsa onlara vurmaya başlıyor. Lütfen yardım edin! Bu kötü davranış biçimini durdurmak için ne yapabilirim?

A: Tarif ettiğiniz bu kızgınlık nöbetleri gerçekten de bebeğe bakmakta olan herkesin sabrının sınırlarını deneyebilir. Bununla birlikte bu tür davranış 14 aylık bir çocuk için size bir şey ile oynamak istediğinin, yapmakta olduğu şeyi durdurmak istediğinin, veya sıcak, soğuk, aç, tok, yorgun, veya gitmeye hazır olduğunu belirtmenin en iyi yoludur. Önünüzdeki 6 ay içerisinde konuşma kabiliyeti geliştikçe çocuğunuz isteklerini ve ihtiyaçlarını daha diplomatik olarak ifade edebilecektir. Şimdilik ilk önce çocuğunuzun tehlikede olmadığından emin olun, ondan sonra onu kucağınıza alarak şarkıyla karışık onu güvende hissettirici sözler söyleyerek ve alternatif bir faaliyette bulunarak ilgisini diğer olaydan uzaklaştırmaya çalışın. Ve bu arada kendi limitlerinizin de farkında olun. Eğer yorulduysanız (ve eğer keşke bende şimdi bağırabilseydim diyorsanız), size çocuğunuz konusunda yardım edebilecek güvendiğiniz birini bulun. Bu arada merak ettiğim konu, çocuğunuzun doğuştan kolay heyecanlanan ve dramatik bir kişiliğe sahip olup olmadığı. Eğer öyle ise, muhtemelen kendisi gülerken de aynı heyecanı gösteriyordur. Kendisi zaman içinde bu enerjisini önemli liderlik becerilerine kanalize edebilecek tipte bir kişi olabilir ve bu çabaları onu başarılı yapacaktır.

Q: 23 aylık oğlum kendisini ilgiyle şımartan büyükannesi ve büyükbabasıyla iki ay geçirdi. Şimdi her zaman ilgi ve kendi dediğinin yapılmasını istiyor. İstediğini yapmadığımızda kendisini yere atıyor ve kafasının arkasını yere vurmaya başlıyor. Bu nöbetlerin geçmesini bekleyemiyoruz, çünkü hiç sonu gelmiyor. Bir çocuk uzmanına göstermeli miyiz yoksa bu iki yaş döneminin normal bir parçası mıdır?

A: Oğlunuz büyümenin normal bir aşamasından geçiyor. Bu yaştaki çocuklar için - ve hatta daha büyükler için- istekleri gerçekleşmediğinde öfke nöbeti geçirmek oldukça normaldir. Daha iyi sözel beceriler geliştirdiğinde bunlar doğal olarak azalacaktır. Bir öfke nöbeti geçirdiğinde, kendisine zarar vermesini önlemeniz önemlidir. Onu kaldırmaya, daha güvenli bir yere göndermeye ve daha sonra onunla konuşmaya çalışın. Ne yaparsanız yapın, isteklerini hemen yerine getirmeyin yoksa öfke nöbetleri aracılığıyla istediği her şeyi alabileceğini kısa sürede öğrenecektir. Çocuğunuz kendisinin - ve sizin - limitlerini test ediyor gibi görünmektedir, ve siz onun kısır döngüsüne yakalanırsınız. Onu şımartmaktan korktuğunuz için geri çekilirsiniz. Durumu daha kötüleşir ve daha fazlası için yalvarır. Sonunda ikiniz de üzülürsünüz. Bunun yerine, onunla yeterince ilgilenin - sarılın, oynayın ve konuşun - ki kendini daha güvenli ve emniyette hissetsin. Ekstra emniyete sahip olduğunda daha az talepkar olacaktır. Ona bu şekilde ilgi göstermek için, savaşmaya kıyasla, daha az zaman harcadığınızı bile görebilirsiniz. Umarım hepiniz sonunda daha iyi hissedeceksiniz ve öfke nöbetlerinin sayısı azalacaktır.

Q: Kızım 22 aylık ve hala anne sütü alıyor. Gün içinde ve evdeyken sadece iki veya üç kere, genelde yatak veya öğle uykusu öncesi meme emiyor. Problem (bazen çok yüksek sesle) dışarıdayken meme emmek istemesi oluyor. Bana bir tavsiyede bulunabilir misiniz? Emzirmek için çok mu büyük?

A: Onun yaşında bir çocuk için kızınıza artık sadece evde emzireceğinizi söylemeniz makul olur. Eğer bir içeceğe ihtiyacı varsa, ona bir kap içinde bir şey alın veya yanınızda her zaman bir şey bulundurun. Bu yaştaki çocuklar çoğunlukla çok şey isterler - bağımsızlıklarını göstermenin bir yolu budur. Fakat anne babanın çoğunlukla güvenlik açısından devamlı olarak sınırlamalar getirmeleri gerekmektedir. Hayır demek ve onların ilgilerini istediklerinin dışında başka bir yöne çekmeye çalışmak doğru bir yaklaşımdır; eğer bu konuda tutarlı olursanız, genelde size uyarlar. Eğer evde o uykuya yatmadan emzirmeyi seviyorsanız, bunu yapmaya devam edin. Eğer onu memeden kesmeye hazırsanız, ona bir kapta içecek verin, bir kitap okuyun, kucaklayın ve sonra da yatırın. Eğer o meme isterse, artık bir kaptan içtiğini söyleyin. Eğer mümkünse, alışkanlığı değiştirmek için babası onu yatırsın. Buna iki yıldır alışmış olduğu için bu epey bir zaman alabilir, fakat çok geçmeden yeni bir rutine alışacaktır. İyi şanslar!

Q: 4 yaşında ikiz oğlum var ve yoğun şekilde rekabet halindeler. Aralarında uyumlu bir ilişkiyi nasıl teşvik edebilirim?

A: Kardeşler arasındaki rekabet normaldir ve engellenemez. Çocuklar kendileri ve birbirleri hakkında deneyerek öğrenirler. Bu nedenle yapabileceğiniz en iyi şey bu rekabetin dışında kalmanızdır. Eğer çözümü onlara bırakırsanız, sizin olayı bir üçgen haline getirmenizden çok birbirleri ile işbirliğinde bulunmayı ve birbirlerine değer vermeyi öğreneceklerdir. Fakat bir tanesi diğerini size ihbar ederse bu davranışını ödüllendirmeyin. Size haber veren kardeşe, diğer kardeşin kendisine böyle bir şey yapmış olması halinde ne kadar üzüleceğini hatırlatın ve çocuğunuza bu şekilde olaya karışmak istemediğinizi belirtin. Çocuklarınız birbirlerine olan davranışlarında pozitif iseler onları ödüllendirin. Ne yaparsanız yapın, problemi onlar için çözmek dürtüsüne karşı koyun. Onların bir aile içinde birbirleri ile yaşamayı öğrenmeleri lazımdır ve bu herhangi birinin alabileceği en önemli derslerden bir tanesidir. Unutmayın ki birbirine değer vermek ve rekabet aynı madalyonun ters yüzleridir.

Kaynak: Prima