Çöp (m)adamlar iş başında

Kaldırımdaki çikolata kâğıdı sadece bir çöp müdür? Yanından geçip gittiniz, hatta üzerine bastınız, olağan bir durum; ama bundan böyle dikkat edin. Hemen ardınızdan bir kadın, o kâğıdı alıp evin yolunu tutabilir. Tozlu bir çikolata kâğıdından ne yapılır? 
 
Önce sabunlu bir bez gerekir, ambalajlar silinip temizlenir. Sonra, bir kredi kartı iğne olarak kullanılmak üzere incecik kesilir. Temizlenen ambalajlar düzgünce katlanır, zarif bir iğneye dönüşen kredi kartıyla dikilir ve dayanıklı ve şık çantalar yapılır. "İşiniz gücünüz yok mu arkadaş, çerden çöpten çanta yapıyorsunuz?" diyenlere cevabımız şudur: "Evet, bu kadınların işi gücü yoktur. Kimi hastadır, kimi engelli. Çanta yapmak pek azı için hobidir, pek çoğu için ev geçindirmeye yarayan ciddi bir iş."

Çöpten çanta ya da 'Çöp (m)adam' projesinin arkasında Tara Hopkins var. Sabancı Üniversitesi Toplumsal Duyarlılık Projeleri Koordinatörü Hopkins'in, Meksika'da bir hapishanede öğrendiği yöntem, Ayvalık, Diyarbakır ve İstanbul'da hiç çalışmamış kadınların geçim kaynağı bugün. İstanbul Gültepe'de 'Umut Yolcuları' isimli kooperatifte çanta üreten kadınlar farklı bir duyarlılık geliştirdiklerini söylüyor; "Çocuklarımız da işin içinde, okulda yedikleri çikolata kâğıtlarını eve getiriyorlar. Biz de paketleri özenle açıp bir kenara koyuyoruz. Yerde gördüğümüz ambalajları almaya eskiden utanırdık, şimdi rahatız. Gözümüz hep kâğıtlarda, bazen çok güzel bir renk görüyoruz ve 'Ah bundan daha çok olsaydı keşke.' diyoruz." Ambalajlar hep sokaktan toplanmıyor elbette, Unilever, fabrikadan çıkan atık malzemeleri göndererek projeyi destekliyor. Bunlar daha göz alıcı duruyormuş çantada; ama kadınlar alaca bulaca çantaların daha revaçta olduğunu fark etmiş. Kooperatifin kurucusu Bahar Sever, "Çöpten çıkan malzemeyi kullanmak projenin özüne daha uygun. Özgünlük arayanlar farklı renk ve malzemeyle oluşturduğumuz çantaları tercih ediyor." diyor.Kooperatifte çanta üreten on kişi bir yandan da on kişilik başka bir grubu eğitiyor.

İki günlük eğitim yeterli görünse de çoğu 'Yapamayız, edemeyiz." diye sızlanmış ilk günlerde. Göründüğü kadar da kolay değilmiş zaten, kâğıtların biri ince katlandığında bütün çantayı sökmek gerekebiliyormuş. Bu yüzden evde hem televizyon izlerim hem çanta yaparım diyenler hüsrana uğramış, kâğıtları kesip katlarken en güzeli radyo dinlemekmiş. Gayretli çalışanlar bir günde iki çanta ve bir cüzdan yapabiliyormuş. Grubun tek erkek üyesi ve en gayretlisi Hayri Tepe'nin bir ayda 65 çanta yapmışlığı var. "Engelliysen, eşin de engelliyse, toplumdan dışlanıyorsan, 450 lira kira veriyorsan ve iki çocuğun varsa altmış beş değil yüz altmış beş de üretirsin." diyor Hayri Tepe. O ve eşi Yurdagül, Okmeydanı'ndan Gültepe'ye ulaşabilecek kadar sağlıklılar; ama az önce iki kişinin yardımıyla içeri girebilen Aysel Oturak evi çok yakın olduğu halde kooperatife gelemiyor. "Çanta yapmayı öğrenmek için sekiz on arkadaş geldik; ama tekerlekli sandalyelerle içeri giremedik. Benim evim yakın; ama uzaklardan gelen arkadaşların önünde geçit vermeyen kaldırımlar var. Sonunda hepimiz de pes ettik." Engelli oğlundan aldığı ilhamla kooperatifi kuran ve engellilerin sosyalleşmesini hedefleyen Bahar Hanım, belediyenin daha elverişli bir mekan tahsis etmesi halinde bu sorunun çözüleceğini düşünüyor.

Her çantanın içine 'çöp (m)adam' projesiyle ilgili bilgi kartı bırakılıyor. Üzerinde üreticisinin isminin de yazılı olduğu bu kart, garanti belgesi yerine geçiyor. Çantaların İstinyepark'taki Boyner Mağazası'nda satılmasından hoşnutlar; ama bir mağazanın yeterli olmadığının da farkındalar. Üç ayda 150 çanta üreten kadınlar işlerin durduğundan yakınıyor. Elleri boş durmuyor yine de, toplamaya ve katlamaya devam ediyorlar. Zihinlerinde yeni fikirler uçuşuyor; talep olsa mesela, aynı malzemeyle şekerlik yapacaklar, kalemlik, kemer ve hatta resim çerçevesi. 
 

Kaynak: Ülkü Özel Akagündüz, Zaman Gazetesi - Pazar eki