Kıdem tazminatı konusu da nereden çıktı demeyin. Her gün olduğu gibi bugün de gazetelere şöyle bir göz atayım derken Sosyal Güvenlik Uzmanı Ali Tezel'in Ziya Perver takma adı ile Zaman gazetesinde yazmakta olduğu köşe gözüme ilişti. Uzun ve detaylı bir yazı özetle çalışanların kıdem tazminatlarının kaldırılması ile ilgili spekülasyonların arttığına ve bu konunun tarafları açısından değerlendirilmesi ve analizini yapmaya ayrılmıştı.

Perver yazısında özellikle birtakım çevrelerin bu tartışmaları son 10 yılda artırdığına ve hükümetin bu yönde birtakım hazırlıklar içerisinde olabileceğine dair spekülasyona yer veriyor.

Kıdem tazminatı nedir?

Kıdem tazminatı kısaca işçinin iş sözleşmesinin sona eriş biçimine bağlı olarak ve çalıştığı süre dikkate alınarak ücret tutarına göre ödenen tazminat bedeline denilir. Hukuki anlamda işçinin işini kaybetme olgusuna dayalı, kıdem esası üzerine kurulu özel bir tazminat türü şeklinde tanımlanabilir.[1 Kıdem tazminatı ve hesaplanması - http://www.alomaliye.com/2009/cumhur_sinan_kidem.htm]

Perver'e göre kıdem tazminatı bazen bir ikramiye (emeklilikte), bazen bir güvence (işten atılma, işsiz kalma), bazen ücretin sonraya bırakılmış kısmı (özellikle yurtdışına götürülen işçiler) ve bazen de tazminattır (haksız olarak işten çıkarılma). En önemlisi ise çalışanın emeğinin karşılığı, işyerine ve işverene bağlılığının ödülüdür.[2 Çalışanın kıdem tazminatına dokunmayın - http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=976589]

İş hayatındaki birçok kişinin hayali emekli olacağı sırada alacağı tazminatıdır. Birçok kişi belki de bu tazminatı sayesinde bir ev alma, araba alma hayali kurmaktadır. Özellikle resmi rakamlara göre yüzde 15'lere dayanan gerçekte ise yüzde 25-30'a yakın işsizlik rakamlarının kıdem tazminatı gibi bir sosyal hakla biraz olsun çekilebilir olduğunu Perver yazısında belirtiyor.

Kimler kıdem tazminatından yararlanır?

Bir işyerinde en az 1 yıl çalışmış olan bir işçinin aşağıdaki nedenlerden biri sebebiyle sözleşmesi sona erdiği takdirde kıdem tazminatı hakkı kazanır.

• İşveren tarafından İş Kanunu'nun 25. maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında işçinin işten çıkarılması.
• İşçinin İş Kanunu'nun, 24. maddesi uyarınca işi bırakması.
• Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işçinin işten ayrılması.
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla işçinin işi bırakması.
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile işten ayrılması.
• İşçinin ölümü.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı çalışılan her 1 yıl için bir aylık brüt giydirilmiş maaş üzerinden hesaplanır. Örneğin aylık 900 lira brüt maaşla çalışan bir işçi 5 yıl 5 ay ve 5 gün bir işyerinde çalışmış olsun. Bu işçinin aynı zamanda her yıl iki tam maaş ikramiyesi olduğunu varsayalım. Bu işçimizin günlük giydirilmiş brüt maaşı (900 / 30) + (1800 / 365) = 34.93TL'dir. Aylık ise 34.93 * 30 = 1047.9TL'dir. Her bir yıl için bir tam maaş alacağı için beş yıl için 5*1047.90TL = 5239.50TL, beş ay için (5/12)*1047.90TL = 436,63TL ve 5 gün için (5/365)*1047.90TL = 14.40TL olmak üzere toplam 5690,53TL tazminat haketmiştir.

Kıdem tazminatının kaldırılmasını kim istiyor?

Perver'e göre yabancı sermaye ve onların ülkemizdeki temsilcileri bu tazminatın kaldırılmasını her fırsatta dile getiriyorlar. Yine benzer şekilde işveren örgütleri de böyle bir fikre sıcak bakıyorlar.

Kıdem tazminatı kalkacak mı?

Perver yazısında henüz böyle bir girişimin olmadığını ancak hemen her ilgili ortamda bazı çevrelerin dillerinin altındaki baklayı çıkarmakta olduklarını ve bunun yerine hükümetin hoşuna gideceğini düşündükleri bir alternatif önerisinde bulunduklarını ima ediyor. Kıdem tazminatının kaldırılması için "kıdem tazminatı fonu" adı ile hükümetin kendisine kaynak yaratma arayışı içerisinde olduğunu vurgulayan Perver, böyle bir girişimin Tasarrufu Teşvik Fonu (TTF) vea Konut edindirme Fonu (KEY) gibi uygulamalardan farklı olmayacağı inancında.

Perver yazısında bu işten en karlı çıkacak olanın ise devlet olduğunu hatırlatıyor.

Kıdem tazminatı konusunu enine boyuna irdeleyen Perver, tazminat hakkının işçinin elinden alınması halinde işverenin de zarar göreceğini söylüyor. Perver'e göre artık işyerine bağlılığın tamamen ortadan kalkacağını ve işçilerin sık sık iş değiştirmeye başvurabileceğini aktaran uzman bunun en büyük zararını da işverenlerin göreceği hususuna dikkat çekiyor.

Ayrıca mevcut tazminat uygulamasında işverenin ayırdığı tazminat miktarının kullanımının fon adı altında devletin kullanımına geçeceğini ekliyor. Çalışanların işverence iş akitlerinin feshi halinde de bu tazminat hakkını kaybedeceğini hatırlatan Perver, özellikle de kadın işçilerin bundan zarar göreceğini söylüyor. Kadınların evlendikten sonraki bir yıl içerisinde işlerini bırakmaları halinde bu tazminat hakkını kaybedeceklerini söyleyen yazıda erkeklerin askere giderken aldıkları tazminatı da alamayacakları aktarılıyor.

Yazıda gerçekte daha fazla aldığı halde asgari ücretten bildirimde bulunulan çalışanların tazminatları gerçek maaşları üzerinden alabildiği ancak tazminatın kaldırılması halinde bu parayı alamayacakları işaret ediliyor.

www.cocukdayaparimkariyerde.com, 24 Nisan 2010